QR kod nasıl çalışır? QR kodun modülleri nasıl bir araya gelir? QR kod tasarımı nasıl yapılır? QR kod ne kadar veri depolayabilir? Bu yazıda bu sorulara cevap arıyor, ardından QR kodun telefonla nasıl okutulduğunu ve güvenlik için nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyoruz.
STEBİLİŞİM Blog'dan herkese merhaba. Bu yazımızda sizi QR kodun, Türkçe adıyla karekodun, nasıl çalıştığını keşfetmeye davet ediyoruz.
Her yerde karşımıza çıkan bu kod, aslında iki boyutlu bir barkoddan başka bir şey değildir. Bu yüzden bildiğimiz barkoda çok benzer; asıl avantajı çok daha fazla bilgi depolayabilmesidir. Bir QR kod 2.953 bayta, yani yaklaşık 2,9 KB'ye kadar veri taşıyabilir.
QR Kod Nedir, Ne Demek?
QR, İngilizce "Quick Response" yani "hızlı yanıt" ifadesinin kısaltmasıdır; kod, her açıdan ve çok kısa sürede okunabilsin diye tasarlanmıştır. Türkçede karekod da denir.
Klasik barkod bilgiyi yan yana dizilmiş çizgilerle, tek boyutta saklar. QR kod ise bilgiyi hem yatayda hem dikeyde, kare bir ızgaraya yerleştirir:
| Klasik barkod | QR kod | |
|---|---|---|
| Yapı | Tek boyutlu çizgiler | İki boyutlu kare ızgara |
| Taşıdığı veri | Genellikle bir ürün numarası (EAN-13'te 13 rakam) | 7.089 rakama ya da 2.953 bayta kadar |
| Hasar | Çizgiler bozulunca okunmaz | Kısmen hasarlıyken de okunur |
QR kodun içine web adresi, metin, telefon numarası, kartvizit ya da Wi-Fi bilgisi yazılabilir. Telefon içeriği tanır ve uygun işlemi önerir: adresi açar, kişiyi rehbere ekler ya da ağa bağlanmayı teklif eder.
Not: İlaç kutularındaki karekod gibi bazı kodlar aslında Data Matrix adlı başka bir iki boyutlu koddur. QR kodu köşelerindeki üç büyük kareden ayırt edebilirsiniz.
QR Kodun Tarihi
QR kod, akıllı telefonlarımızdan çok daha eskidir: 1994 yılında Japon Denso Wave şirketi tarafından icat edildi. Şaşırtıcı görünse de QR kod ilk tasarlandığında Toyota fabrikalarında otomobil parçalarının takibi için kullanıldı; klasik barkodlar artan veri ihtiyacına yetmiyordu.
Denso Wave, patent hakkını kullanmayacağını açıklayarak QR kodu herkesin ücretsiz kullanımına açtı; kod 2000 yılında uluslararası bir standart (ISO/IEC 18004) oldu. Ardından QR kod, yaygınlaşmak için akıllı telefonların cebimize girmesini beklemek zorunda kaldı.
QR Kod Nasıl Çalışır?
Öncelikle her QR kod siyah ve beyaz karelerden oluşur; bu karelere modül adı verilir. Bu modüllerin bazıları kapatılmamalı veya değiştirilmemelidir, aksi takdirde kod okunmaz.
Aşağıda farklı modül gruplarını renklerle ayıran bir görsel var. Gelin, bu görselden yola çıkarak QR kodun nasıl çalıştığını anlayalım.
QR Kodun Modülleri
- Kırmızıyla vurgulanan üç büyük kare konum işaretleridir. Okuyucuya QR kodun kenarlarının nerede olduğunu ve kodun hangi yöne döndüğünü söylerler.
- Küçük kırmızı kare bir hizalama işaretidir. Kod eğik ya da kavisli bir yüzeyde olsa bile okuyucuya referans noktası olur. Daha büyük kodlarda bu karelerden birkaç tane bulunur.
- Kırmızı bantlara zamanlama desenleri denir. Sırayla dizilmiş siyah ve beyaz modüllerle satırların ve sütunların yerini tanımlarlar.
- Yeşil bölümler biçim bilgisidir: kodun hangi hata düzeltme seviyesiyle ve hangi maskeyle oluşturulduğunu okuyucuya bildirir.
- Son olarak mavi modüller sürüm numarasını gösterir. Sürüm büyüdükçe modül sayısı artar: 21 × 21 modüllük 1. sürümden 177 × 177 modüllük 40. sürüme kadar. Bu bilgi 7. sürüm ve üzerindeki kodlarda yer alır.
Tüm bu modüller ayrıldıktan sonra geriye gri kısım kalır. Asıl veri buradadır.
Kalan modüller sekizerli gruplanır ve her grup bir bayt oluşturur (bir bayt 8 bitten oluşur). Bu baytların bir kısmı veriyi, bir kısmı hata düzeltme bilgisini taşır.
Telefon Bir QR Kodu Nasıl Okur?
- Yazılım görüntüde üç konum işaretini bulur ve bunlara bakarak kodun açısını ve eğikliğini düzeltir.
- Zamanlama desenleri ve hizalama işaretleriyle ızgara çıkarılır, her modülün siyah mı beyaz mı olduğu okunur.
- Biçim bilgisinden hata düzeltme seviyesi ve maske öğrenilir. Maske, büyük siyah ya da beyaz lekeler oluşmasın diye kodun üzerine uygulanan bir desendir; kaldırılınca ham veri ortaya çıkar.
- Hata düzeltme ile okunamayan modüller onarılır, veri metne dönüştürülür ve telefon size ne yapmak istediğinizi sorar.
QR Kod Tasarımı
QR kodla ilgili en güzel şey, kodun bir kısmı hasar görse bile okunabilmesidir. Bunu, matematikçiler Irving S. Reed ve Gustave Solomon'un geliştirdiği Reed-Solomon koduna dayanan hata düzeltme sistemine borçluyuz.
Bu sistem, kodun bir kısmı kapatılsa bile doğru okunmasını sağlar. Bu sayede QR kodlara logo ve grafik öğeler ekleyerek onları daha güzel hale getirebiliriz. Bazı örnekler:
Hata Düzeltme Seviyeleri: L, M, Q ve H
QR kod oluşturulurken dört seviyeden biri seçilir. Seviye yükseldikçe kod daha fazla hasarı tolere eder, ama aynı veri için daha çok modül gerekir ve kod sıklaşır.
| Seviye | Onarabildiği hasar (yaklaşık) | Nerede tercih edilir? |
|---|---|---|
| L | %7 | Ekranda gösterilen kodlar |
| M | %15 | Genel kullanım, basılı materyaller |
| Q | %25 | Kirlenebilecek etiketler |
| H | %30 | Ortasına logo konan kodlar |
Tasarlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Koyu modüller açık zemin üzerinde olmalı; açık renk üzerine açık renk okunmaz.
- Kodun çevresinde en az dört modül genişliğinde boşluk bırakın.
- Logoyu küçük tutun ve üç büyük kareye dokunmayın; bunlar bozulursa kod hiç bulunamaz.
- Baskıdan önce kodu gerçek boyutunda ve farklı telefonlarla deneyin.
QR Kod Nasıl Okutulur?
Güncel telefonlarda QR kod okutmak için ayrı bir uygulama gerekmez; kamera yeterlidir.
iPhone'da QR Kod Okutma
Kamera uygulamasını açıp arka kamerayı koda doğrultun ve ekranda beliren bağlantıya dokunun. Denetim Merkezi'ndeki Kod Tarayıcı da aynı işi görür.
Android'de QR Kod Okutma
Çoğu Android telefonda kamera QR kodu doğrudan tanır; bazı modellerde bu özelliği kamera ayarlarından açmanız gerekir. Kamera tanımazsa Google Lens'i kullanabilirsiniz.
Ekran Görüntüsündeki QR Kodu Okutmak
Kod kendi ekranınızdaysa iPhone'da görseli Fotoğraflar'da açıp koda basılı tutun; Android'de Google Lens ile galerideki görseli seçin.
QR Kod Okunmuyorsa Ne Yapmalı?
Merceği silin, ortamı aydınlatın ve telefonu biraz yaklaştırıp uzaklaştırın; kod bir ekrandaysa parlaklığı artırın. Kod yıpranmışsa ya da kenar boşluğu kesilmişse hata düzeltmenin sınırı aşılmış olabilir. Basılı bir statik kodun içeriği sonradan düzeltilemez, yeni kod üretmek gerekir.
Statik ve Dinamik QR Kod Farkı
| Statik QR kod | Dinamik QR kod | |
|---|---|---|
| İçerik | Doğrudan kodun içine yazılır | Kodda bir yönlendirme adresi bulunur, hedef serviste tutulur |
| Basıldıktan sonra | Değiştirilemez | Hedef adres değiştirilebilir |
| İstatistik | Tutulmaz | Kaç kez okutulduğu izlenebilir |
| Süre | Süresi dolmaz | Servis kapanırsa çalışmayabilir |
Dinamik kod seçerken yönlendirme adresinin kime ait olduğuna dikkat edin; kendi alan adınız üzerinden yönlenen bir kod, firmayı değiştirseniz bile çalışmaya devam eder.
QR Kod Güvenli mi?
QR kodun kendisi zararsızdır, risk kodun sizi götürdüğü yerdedir. Otopark makineleri ya da restoran masalarındaki gerçek kodların üzerine sahte kod yapıştırılarak insanları dolandırıcılık sitelerine yönlendirme girişimleri görülüyor.
- Açmadan önce telefonun gösterdiği adresi okuyun.
- Üzerine etiket gibi yapıştırılmış ya da kazınmış kodlara şüpheyle yaklaşın.
- QR kodla açılan sayfa şifre ya da kart bilgisi istiyorsa durun; işlemi resmi uygulamadan yapın.
İşletmeler QR Kodu Nasıl Kullanır?
QR kod, basılı materyali dijital dünyaya bağlamanın en ucuz yollarından biri. Masadaki menü, kartvizit ve broşür, kasadaki Google yorum bağlantısı, misafir Wi-Fi bağlantısı ve ürün ambalajındaki kullanım kılavuzu en sık örnekler.
Kafe ve restoranlar için biz de bu ihtiyaçtan yola çıkarak iyziQR QR menü sistemini geliştirdik: fiyat değiştiğinde menüyü panelden güncellersiniz, masadaki kod aynı kalır. Konunun devamı için kafe ve restoranlar için dijital dönüşüm yazımıza, özel yazılım ihtiyaçlarınız için web yazılım hizmetimize göz atabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
QR kod ne demek?
QR, "Quick Response" yani "hızlı yanıt" ifadesinin kısaltmasıdır. QR kod, telefon kamerasıyla okunan ve içinde web adresi, metin ya da iletişim bilgisi taşıyan iki boyutlu bir barkoddur. Türkçede karekod olarak da bilinir.
QR kod okutmak için uygulama gerekir mi?
Hayır. Güncel iPhone ve Android telefonların kamerası QR kodu kendiliğinden tanır; kamerayı koda tutup beliren bağlantıya dokunmanız yeterlidir.
QR kodun süresi dolar mı?
Statik QR kodun süresi dolmaz, çünkü içerik kodun kendisindedir. Dinamik kodlar bir servise bağlıdır; servis kapanırsa ya da abonelik biterse çalışmaz.
Yırtılmış ya da kirlenmiş bir QR kod okunur mu?
Hasar, seçilen hata düzeltme seviyesinin sınırları içindeyse okunur. En yüksek seviye olan H, kodun yaklaşık %30'u bozulsa bile veriyi kurtarabilir; ancak konum kareleri zarar görmüşse kod bulunamayabilir.
